أبو ريحان البيروني ( مترجم : باقر مظفرزاده )

48

الصيدنة في الطب ( داروشناسى در پزشكى ) ( فارسى )

كرد . نيز مىتوان به‌جاى بخشى از گياه از ديگر بخش‌هاى آن استفاده كرد . تعيين مناطق انتشار گياهان دارويى هميشه اهمّيّت زيادى داشته است و از اين لحاظ نيز صيدنه بسيار غنى است . در صيدنه كرارا به نقاط جغرافيايى داراى گياهان ، جانوران و كانىها اشاره مىشود . واقعيت‌هايى كه كتاب ذكر مىكند حاكى از آن است كه داروهاى توصيف شده يا در اين سرزمين‌ها توليد مىشود يا از ديگر نقاط به آنجا وارد مىشود : آسياى مركزى ، افغانستان ، ايران ، بين‌النهرين ، عربستان ، افريقا ، هند ، سيلان ، چين ، تبت ، نپال ، برمه ، كامبوج ، جزاير مالزى ، ارمنستان ، آذربايجان ، آسياى صغير ، يونان ، جزاير مديترانه ، ايتاليا و اسپانيا . « 143 » براساس اين قبيل اطلاعات در صيدنه نيز مىتوان تصور معيّنى از مناطق كشت و زرع برخى از گياهان پرورشى به‌طور كلى ( غلات ، درختان ميوه ، انگور ، سبزىها و جز اينها ) به دست آورد . اين داده‌ها براى مورخان جغرافيا نيز جالب است ؛ زيرا روىهم‌رفته در كتاب نزديك به 400 نام جغرافيايى ذكر شده است . واقعيت‌هاى جالب در مردم‌شناسى و تاريخ تمدن ملت‌هاى آسياى مركزى و ديگر سرزمين‌هاى خاور نيز در جاهايى از صيدنه به چشم مىخورد . « 144 » تمام آنچه گفته شد حكايت از آن دارد كه صيدنه ارزشمندترين اثر تاريخى سده‌هاى ميانه خاور در داروشناسى است كه كامل‌ترين تصور دربارهء داروهاى شناخته شده آن زمان را به دست مىدهد و برخى از مسائل نظرى اين رشته را روشن مىسازد . سير در ديگر رشته‌هاى دانش از آن جمله در جغرافيا ، اهمّيّت صيدنه را باز هم افزون‌تر مىكند . مسائل زبان‌شناسى و اصطلاحات اختصاصى صيدنه بيرونى بر خلاف ديگر تأليف‌هايش دلايلى به‌دست مىدهد تا مؤلف آن را همچون زبان‌شناس شايستهء زمان خود توصيف كنيم . افزون‌بر آن ، صيدنه نشان مىدهد ( 143 ) . به‌عنوان مثال نك . شماره‌هاى 7 ، 16 ، 17 ، 39 ، 40 ، 52 ، 54 ، 58 ، 62 ، 91 ، 101 ، 107 ، 113 ، 114 ، 126 ، 148 ، 164 ، 179 ، 194 ، 203 ، 207 ، 251 ، 265 ، 270 ، 311 ، 332 ، 344 ، 384 ، 416 ، 477 ، 493 ، 494 ، 498 ، 506 ، 514 ، 525 ، 538 ، 542 ، 571 ، 572 ، 604 ، 632 ، 647 ، 658 ، 690 ، 740 ، 789 ، 798 ، 807 ، 820 ، 839 ، 875 ، 887 ، 893 ، 923 ، 933 ، 949 ، 966 ، 975 ، 992 ، 1009 ، 1026 ، 1036 ، 1037 ، 1065 ، 1070 ، 1071 ، 1109 ، 1113 . ( 144 ) . نك . شماره‌هاى 7 ، 17 ، 38 ، 52 ، 62 ، 221 ، 237 ، 340 ، 718 ، 975 ، 1097 ، 1113 و جز اينها .